November aan de Costa Blanca: het stormseizoen, en wat er meetbaar is veranderd

November is hier statistisch een rustige maand. Twintig graden overdag, vier regendagen, meer zon dan in juni in Nederland. En precies daarom is het de maand die mensen onderschat. De regen die hier valt komt niet in dagen maar in uren, de zee is op zijn warmst geweest en levert de energie, en het zwaarste etmaal regen dat ooit in Spanje is gemeten viel op 3 november, vijfentwintig kilometer boven Dénia. Dit stuk legt uit hoe dat werkt, wat er in de cijfers echt is veranderd, wat daar niet uit volgt, en wat je er zelf mee doet.

Wat november normaal doet

Eerst de cijfers, kort, want ze staan uitgewerkt in ons maandartikel over november.

Volgens de AEMET-normalen voor 1981 tot 2010, gemeten op het vliegveld van Alicante: gemiddeld 20,3 graden overdag, 10,6 ’s nachts, 34 millimeter regen verdeeld over ongeveer vier regendagen, en 174 uur zon.

Oktober is natter met 46 millimeter, december droger met 22. Over het hele jaar valt hier 277 millimeter, ongeveer een derde van wat in Nederland valt.

Zie je die 34 millimeter en vier regendagen, dan denk je aan motregen. Dat is de denkfout. Vier regendagen betekent hier niet vier buien van acht millimeter. Het betekent meestal: drieëntwintig droge dagen, drie dagen met wat, en één middag waarop de helft van de maand in twee uur valt.

Een gemiddelde is hier dus geen verwachting. Het is een optelsom van bijna niets en heel soms heel veel.

Waarom de herfst hier het risico draagt

Het mechanisme is eenvoudig genoeg om te onthouden en verklaart waarom september, oktober en november anders zijn dan de rest van het jaar.

De Middellandse Zee warmt de hele zomer op en bereikt zijn hoogste temperatuur eind augustus of in september. Die warmte blijft er nog maanden in zitten; water koelt veel langzamer af dan lucht.

Tegelijk trekt het Azorenhoog zich in de herfst terug en kan er koude lucht op grote hoogte van het noorden naar beneden zakken. Soms raakt zo’n koude kern losgekoppeld van de straalstroom en blijft hij dagenlang boven het schiereiland hangen. Dat is een DANA, een depresión aislada en niveles altos, bij iedereen bekend als de gota fría.

Koude lucht bovenin, warme vochtige lucht onderin: dat is instabiliteit. De warme zee levert de brandstof, de bergen achter de kust duwen de lucht omhoog, en het gevolg is een onweersbui die niet doortrekt maar uren boven dezelfde vallei blijft hangen.

Daarom valt de regen hier geconcentreerd. Niet omdat er veel regen is, maar omdat hij op weinig plekken en in korte tijd valt.

Het Spaanse regenrecord viel in november, vlak boven Dénia

Dit is geen theorie. Het staat in het klimaatarchief van AEMET.

Op 3 november 1987 viel in Oliva, gemeten tot acht uur de volgende ochtend, 817 millimeter regen. Dat is in één etmaal bijna drie keer de hoeveelheid die hier in een heel jaar valt.

Het is nog altijd het nationale record voor 24 uur en het is nooit verbroken. Het Spaanse meteorologische instituut heeft het cijfer destijds hercontroleerd aan de hand van waarnemingsbladen, synoptische kaarten en satellietbeelden, en correct bevonden. Het staat als zodanig in het Banco Nacional de Datos Climatológicos.

In het naastgelegen Gandía werd over 2 en 3 november samen 864 millimeter gemeten.

En dan de reden dat dit in dit artikel staat en niet in een trivia-lijstje: Oliva ligt ongeveer vijfentwintig kilometer boven Dénia. Dat is geen ver weg gelegen plaats in een ander klimaat. Dat is de volgende afslag van de N-332. De foto hierboven is datzelfde strand, op een gewone avond.

Wat er meetbaar is veranderd

Hier moeten we precies zijn, want dit is het stuk waar iedereen een mening heeft en weinigen een cijfer.

De zee is warmer, en dat is gemeten, niet geschat. Op 13 augustus 2026 registreerde AEMET voor de Middellandse Zee als geheel een gemiddelde oppervlaktetemperatuur van 28,54 graden. Dat is de hoogste waarde in de hele bekkenreeks sinds minstens 1940.

Over veertig jaar gaat het om ongeveer anderhalve graad. De oppervlaktetemperatuur van de Middellandse Zee is in die periode met circa 1,5 graad gestegen, en de stijging is in het laatste decennium duidelijk sterker.

De zee heeft ook meer hittegolven. In het westelijke bekken was 2026 de warmste zomer sinds 1982, met een gemiddelde van 26,87 graden en 158 dagen mariene hittegolf tussen januari en september. Dat cijfer komt van een andere monitoringsdienst dan AEMET, dus noteer het als aanvullend.

En specifiek voor het najaar. Een studie naar de dana van oktober 2024 wijst de abnormaal warme zee aan als hoofdoorzaak van de hevigheid, en becijfert de opwarming van de zee in het najaar op +1,44 graad in vier decennia. De atmosferische opzet was volgens diezelfde studie een klassieke dana; wat veranderde was de hoeveelheid energie die eronder lag.

Het beeld hierboven is storm Gloria van januari 2020, die deze kustlijn zwaar toetakelde. Niet elke storm hier is een dana, maar ze delen dezelfde brandstof.

En wat daar niet uit volgt

Nu het deel dat vrijwel elk artikel over dit onderwerp weglaat, en dat je nodig hebt om de rest op waarde te schatten.

Een warme zee alleen maakt geen ramp. De gelijkstelling “zee van 28 graden, dus dit najaar een catastrofe” klopt niet. Er is ook aanvoer van vocht in de midden- en onderste luchtlagen nodig, en er moet een atmosferische opzet zijn die de bui op één plek vasthoudt. Het reliëf achter de kust bepaalt waar dat gebeurt.

Verreweg de meeste van deze episodes lopen met een sisser af. Elk najaar zijn er meerdere dana’s boven Spanje. Slechts een klein deel daarvan leidt tot ernstige schade, en nog veel minder tot slachtoffers.

De termen worden door elkaar gebruikt. Gota fría en dana worden vaak gebruikt als synoniem voor “hevige regen door een warme zee”. Strikt genomen is een dana een configuratie in de hogere luchtlagen, en die leidt niet automatisch tot stortregen.

Waar het op neerkomt: de kans dat een gegeven najaar hier een ramp brengt is klein. De kans dat er ooit opnieuw een valt is honderd procent, en de zee die eronder ligt is warmer dan veertig jaar geleden. Dat is geen reden tot paniek en wel een reden om voorbereid te zijn.

De waarschuwingen lezen: geel, oranje, rood

AEMET werkt met drie kleuren, en de betekenis is preciezer dan de meeste mensen denken.

Geel. Risico voor bepaalde activiteiten. Er is geen gevaar voor de bevolking in het algemeen, maar wel voor wie buiten is, op de weg zit of aan het water staat.

Oranje. Belangrijk gevaar. Ongewone verschijnselen, met een reële kans op schade en ongelukken.

Rood. Buitengewoon gevaar. Zeer ongebruikelijke verschijnselen, met kans op grote schade en risico voor mensenlevens. Rood is zeldzaam.

De drempelwaarden in millimeters verschillen per zone en staan in het Meteoalerta-systeem. Daarom noemen we hier geen getallen: twintig millimeter in een uur is in de ene zone geel en in de andere oranje. Zoek de drempel van je eigen zone op als je het precies wilt weten.

Let op één ding dat vaak misgaat: de kleur hoort bij een zone en een tijdvak, niet bij jouw dorp. Een oranje waarschuwing voor het noordelijke kustgebied van Alicante betekent niet dat het bij jou gaat gebeuren, en geel betekent niet dat het bij jou niet gebeurt.

Hoe zo’n waarschuwing er in de praktijk uitziet, lieten we zien in ons bericht over een oranje code.

Wat 29 oktober 2024 leerde over het alarm

De dana van 29 oktober 2024 boven de provincie Valencia is de zwaarste waarschuwing die deze regio in decennia heeft gekregen, en het is zinnig om precies te kijken wat er gebeurde.

De voorspelling was er op tijd. AEMET gaf die ochtend om 06:42 een oranje waarschuwing en verhoogde die om 07:36 naar rood.

Het alarm op de telefoon kwam laat. De ES-Alert, de melding die alle mobiele telefoons in een gebied laat afgaan, ging pas rond 20:11 uit. Die wordt niet door AEMET verstuurd maar door de civiele bescherming van de regio.

Over het dodental lopen de cijfers uiteen en dat heeft een reden. 229 doden in de provincie Valencia is het meest geciteerde getal. Landelijk staat het op 237 of 241, afhankelijk van de bron en de peildatum, omdat vroege tellingen lager waren en andere regio’s soms wel en soms niet zijn meegeteld.

De les voor jou is kort: wacht niet op het telefoonalarm. De weerwaarschuwing komt uren eerder dan de noodmelding, en in 2024 lag daar een hele dag tussen. Als AEMET rood geeft voor jouw zone, is dat je signaal, niet de piep op je toestel.

Wat je concreet doet

Zeven dingen, allemaal vooraf te regelen en bijna allemaal gratis.

1. Zet ES-Alert aan en laat hem aan. Op de meeste telefoons staan noodmeldingen standaard aan, onder meldingen of veiligheid. Controleer het, en zet hem niet uit omdat je een keer wakker bent geschrokken.

2. Zoek je eigen waarschuwingszone op. De provincie Alicante is opgedeeld in zones met eigen drempels. Weten in welke jij zit scheelt de helft van de verwarring.

3. Kijk waar het water langs je huis gaat. Elke kustplaats heeft barrancos en ramblas: beddingen die driehonderd dagen per jaar droog zijn en bestaan omdat er af en toe een muur water doorheen gaat. De foto hierboven is er één, midden in Alicante, met flats aan weerszijden.

4. Parkeer nooit in of naast een bedding. Niet in de garage onder het niveau van de straat als er een waarschuwing loopt, en zeker niet in de droge bedding zelf. De meeste doden bij dit soort gebeurtenissen vallen in auto’s en in garages.

5. Rijd nooit een ondergelopen weg op. Dertig centimeter stromend water tilt een personenauto op. Je kunt de diepte en de staat van het wegdek eronder niet zien.

6. Controleer je verzekering vóór het seizoen. In Spanje vergoedt het Consorcio de Compensación de Seguros buitengewone schade zoals overstromingen, maar alleen als je op het moment van de schade een lopende polis hebt. Geen polis, geen Consorcio. Hoe dat werkt en wat het kost staat in ons stuk over de kosten bij een aankoop.

7. Koop je een huis, kijk dan eerst op de PATRICOVA-kaart. Dat is het Valenciaanse overstromingsrisicoplan en het is openbaar. Zoek het perceel op, niet het dorp. Waarom dat uitmaakt en waar de kaart tekortschiet, lieten we zien bij het nieuwbouwproject in Els Poblets.

Wat we niet weten

Eerlijk over de grenzen van dit stuk.

Of dit najaar een zware episode brengt, weten we niet, en niemand anders ook. Seizoensverwachtingen zeggen iets over gemiddelden, niet over een specifieke bui over een specifieke vallei.

Er is geen officieel trendcijfer per decennium voor de Middellandse Zee in de vorm die we zouden willen citeren. De anderhalve graad over veertig jaar is wat de meetreeksen laten zien; dat omrekenen naar een jaarlijks tempo is onze eigen deling, en die laten we achterwege.

Of dana’s fréquenter worden, is iets anders dan of ze heviger worden. De studie over 2024 gaat over de hevigheid van die ene episode. Over de frequentie lopen de wetenschappelijke conclusies verder uiteen dan de krantenkoppen suggereren.

De drempelwaarden per zone hebben we niet één voor één nagelopen, dus noemen we ze niet.

Veelgestelde vragen

Hoeveel regent het in november aan de Costa Blanca? Gemiddeld 34 millimeter over ongeveer vier regendagen, met 20,3 graden overdag en 174 uur zon.

Is november een gevaarlijke maand? Statistisch is het een rustige maand. Maar het valt in het seizoen waarin de zware episodes voorkomen, en het Spaanse regenrecord van 24 uur staat op 3 november.

Wat is een gota fría? De spreektaalnaam voor een DANA: een koude kern op grote hoogte die losraakt van de straalstroom en dagenlang boven het gebied kan blijven hangen.

Wat heeft de zee ermee te maken? Die levert de energie. Hoe warmer het oppervlaktewater, hoe meer vocht en warmte er beschikbaar is voor een bui.

Is de zee hier warmer geworden? Ja. Op 13 augustus 2026 mat AEMET een recordgemiddelde van 28,54 graden voor de hele Middellandse Zee, de hoogste waarde sinds minstens 1940.

Betekent een warme zee automatisch overstromingen? Nee. Er is ook vochtaanvoer en de juiste atmosferische opzet nodig, en de meeste episodes lopen zonder grote schade af.

Wat is het Spaanse regenrecord? 817 millimeter in Oliva op 3 november 1987, gemeten tot acht uur de volgende ochtend. Nog altijd niet verbroken.

Wat betekenen geel, oranje en rood? Geel is risico voor bepaalde activiteiten, oranje is belangrijk gevaar, rood is buitengewoon gevaar.

Waarom kwam het alarm in 2024 zo laat? AEMET gaf om 07:36 code rood, maar de ES-Alert naar de telefoons ging pas rond 20:11 uit en komt van de civiele bescherming, niet van AEMET.

Wat doe ik als er code rood is? Blijf binnen en op hoogte, haal je auto uit een lage garage en uit de buurt van beddingen, en rijd geen ondergelopen weg op.

Dekt mijn verzekering overstromingsschade? Het Consorcio de Compensación de Seguros vergoedt buitengewone overstromingsschade, maar alleen bij een lopende polis.

Hoe weet ik of mijn huis in een risicogebied ligt? Kijk de parcel op in de PATRICOVA-kaart en vraag het na bij je gemeente.

Over de auteurLeonie

Leonie woont aan de Costa Blanca. Ze schrijft over het dagelijks leven aan de kust: de markten, de wandelingen en alles wat je pas ontdekt als je er echt woont.