Drie doden in drie dagen in Guardamar: wat de rode vlag betekent

In drie dagen tijd verdronken er drie mensen voor de kust van Guardamar del Segura. Op donderdag een Nederlandse man van 51 bij La Roqueta, op zaterdag een stel van 25 bij Els Vivers. Op allebei de stranden stond op dat moment de rode vlag. Dat laatste is geen bijzaak, en de rest van dit stuk gaat over waarom niet: waar de stroming hier vandaan komt, hoe je haar herkent, en waarom juist de mensen die te hulp schoten het niet haalden.

Wat er is gebeurd

Donderdag 1 oktober, rond 17:50 uur, playa de La Roqueta. Een 51-jarige man uit Nederland raakte in de problemen en riep om hulp. Medische diensten, de lokale politie en de Guardia Civil kwamen ter plaatse. Hij overleed.

Zaterdag 3 oktober, melding om 14:11 uur, playa dels Vivers. Twee mensen van 25 kwamen om het leven. Het waren een jonge man en een jonge vrouw, een stel, van Oekraïense afkomst en woonachtig in Polen. Ze waren op bezoek bij vrienden in Guardamar en zwommen met een groepje.

Wat er volgens de hulpdiensten gebeurde: twee vrouwen uit die groep kregen de kant niet meer terug. Hun partners gingen het water in om ze te halen. De ene man kreeg zijn partner eruit. De andere niet; hij verdronk samen met haar.

Het coördinatiecentrum CICU stuurde twee SAMU-ambulances met gevorderde levensondersteuning en een eenheid basisondersteuning. Bij beide slachtoffers is gereanimeerd. Het mocht niet baten; ze overleden ter plaatse.

Op allebei de stranden stond de rode vlag. Bij Els Vivers stond die er volgens de gemeente al zeven of acht dagen.

Waarom juist daar: de monding van de Segura

Els Vivers ligt ten zuiden van de monding van de rio Segura, en dat is geen toevallig detail.

Waar een rivier in zee uitkomt, verandert de bodem. Er ontstaan geulen en zandbanken, en het water dat door de branding het strand op wordt geduwd zoekt een weg terug naar zee. Dat terugstromende water gaat niet overal gelijkmatig terug; het concentreert zich in de diepere geulen. Zo ontstaat een muistroom, in het Spaans corriente de retorno: een smalle, snelle baan water die van het strand af stroomt.

Hetzelfde gebeurt bij strekdammen en havenhoofden, en Guardamar heeft die ook. Precies op de plekken die er van het strand af het rustigst uitzien, omdat er minder schuim en minder brekers staan, loopt vaak de sterkste stroom. Dat is de valstrik: het gladde water tussen twee brekende delen is niet de veilige plek, maar de uitgang.

De gemeente telt elf kilometer kust. Dat is veel strand, met heel verschillende omstandigheden per stuk.

De vlaggen, en wat er gebeurt als je ze negeert

Het Spaanse vlaggensysteem is kort samen te vatten.

Groen: zwemmen mag, de omstandigheden zijn normaal.
Geel: zwemmen mag met voorzichtigheid. Blijf ondiep, let op.
Rood: zwemmen is verboden. Niet afgeraden, niet onverstandig: verboden.

Dat laatste is juridisch ook zo bedoeld. In de Comunitat Valenciana staat op zwemmen onder rode vlag een boete; het bedrag dat daarbij circuleert is tot 750 euro. De precieze hoogte ligt vast in de gemeentelijke verordening en die hebben we voor Guardamar niet kunnen inzien, dus neem dat bedrag als orde van grootte en niet als tarief.

Belangrijker dan de boete: een rode vlag betekent dat de mensen die de zee daar elke dag zien, hem vandaag niet vertrouwen. Bij Els Vivers hing die vlag er al meer dan een week.

En let op het verschil tussen een vlag en bewaking. Een vlag kan er staan zonder dat er iemand kijkt.

Een muistroom herkennen

Een muistroom trekt je niet naar beneden. Dat is het hardnekkigste misverstand. Hij trekt je naar buiten, en je verdrinkt doordat je jezelf uitput in een poging terug te komen.

Waar je op let, vanaf het strand en het liefst van een duin of trap af:

Een strook water die gladder is dan de rest, waar de golven niet breken.
Water dat er troebeler of zanderiger uitziet, of waar schuim en zeewier naar buiten drijven.
Een onderbreking in de lijn van brekende golven.
Een plek waar het water van het strand af lijkt te bewegen.

Kom je er toch in terecht, dan geldt dit:

Niet tegen de stroom in zwemmen. Die wint. Altijd.
Blijf drijven en houd je adem onder controle. Paniek kost meer zuurstof dan zwemmen.
Zwem evenwijdig aan het strand om uit de baan te komen. Een muistroom is vaak maar een paar meter breed.
Lukt dat niet: steek een arm op en roep. Laat je meevoeren tot de stroom uitdooft, en zwem dan schuin terug.

Dat dit bij Guardamar niet theoretisch is, blijkt uit het weekend. En het geldt langs deze hele kust; ook in de rustigere baaien van de Marina Alta waar we eerder over snorkelen en duiken schreven, hoort dit tot de basiskennis.

Het gevaarlijkste moment is niet het eerste slachtoffer

Hier moeten we even heel precies zijn, want dit is wat er zaterdag misging en het is het patroon bij een groot deel van de verdrinkingen aan deze kust.

Twee mensen kwamen in de problemen. Twee anderen gingen ze achterna. Van die vier haalden er twee het niet, en de man die stierf was een van de redders.

Dat is geen pech en geen uitzondering. Wie iemand ziet worstelen, gaat het water in zonder plan, zonder drijfmiddel en met een hartslag die al door het dak gaat. In diezelfde stroming die het eerste slachtoffer niet aankon. De kans dat er dan twee mensen in plaats van een in de problemen zitten, is heel groot.

Wat reddingsorganisaties daarom aanraden, hoe tegennatuurlijk het ook voelt:

Ga er niet zelf achteraan zonder iets dat drijft. Een bodyboard, een koelbox, een opblaasbaar ding, een reddingsboei van de paal: alles is beter dan je blote handen.
Bel 112 en zeg welk strand, welke hoogte, hoeveel mensen.
Blijf kijken en blijf wijzen. Iemand in het water is binnen een minuut onvindbaar vanaf de kant. Een tweede persoon die alleen maar blijft aanwijzen is voor de hulpdiensten goud waard.
Roep naar de drenkeling dat hij moet blijven drijven in plaats van zwemmen.

Als er wel een reddingspost is: haal die erbij. Daar zijn ze voor, en ze hebben materiaal.

Tot wanneer er strandwachten zijn

Dit is het praktische deel dat voor de rest van de maand uitmaakt.

Guardamar houdt de redding- en bewakingsdienst in oktober aan op twee stranden: Centro en La Roqueta. Die dienst loopt tot en met 31 oktober.

Els Vivers, op zo’n twee kilometer van het centrum, valt daarbuiten. Daar is in dit seizoen geen vaste bewaking.

Dat betekent niet dat Els Vivers verboden terrein is. Het betekent dat je daar zelf de enige bent die ingrijpt, en dat de aanrijtijd van een ambulance bepaalt hoe het afloopt.

Na 31 oktober geldt dat voor alle stranden van de gemeente. Oktober is hier nog volop strandweer, de zee is nog warm en het voelt als zomer. Het verschil met augustus zit niet in het water maar in wie er langs de waterlijn staat te kijken. Wie in deze periode naar de kust gaat, vindt in onze strandgids per plaats wat er te verwachten is.

Veelgestelde vragen

Wat is er precies gebeurd? Op donderdag 1 oktober verdronk een 51-jarige Nederlandse man bij La Roqueta. Op zaterdag 3 oktober verdronken twee 25-jarigen bij Els Vivers. Drie doden in drie dagen.

Stond de rode vlag er? Ja, op beide stranden. Bij Els Vivers al zeven tot acht dagen.

Wat betekent de rode vlag? Zwemmen is verboden, niet afgeraden.

Kun je een boete krijgen? Ja. In de Comunitat Valenciana circuleert een bedrag tot 750 euro. De precieze hoogte staat in de gemeentelijke verordening.

Wat is een muistroom? Een smalle, snelle baan water die van het strand af stroomt, vaak bij riviermondingen en strekdammen. Hij trekt je naar buiten, niet naar beneden.

Wat doe je als je erin zit? Niet tegen de stroom in zwemmen. Blijven drijven, evenwijdig aan het strand zwemmen, een arm opsteken en roepen.

Mag je iemand achterna het water in? Niet zonder iets dat drijft. Zaterdag was een van de doden iemand die ging redden.

Welk nummer bel je? 112.

Waar zijn er in oktober strandwachten in Guardamar? Op Centro en La Roqueta, tot en met 31 oktober. Els Vivers heeft dit seizoen geen vaste bewaking.

Waarom is Els Vivers gevaarlijker? Het ligt bij de monding van de Segura, waar geulen en stroming samenkomen, en er is geen vaste bewaking.

Over de auteurLeonie

Leonie woont aan de Costa Blanca. Ze schrijft over het dagelijks leven aan de kust: de markten, de wandelingen en alles wat je pas ontdekt als je er echt woont.