Spaanse scholen zakken in de PISA-cijfers: wat betekent dat als je kind hier naar school gaat?

Vanochtend publiceerde de OESO de nieuwe PISA-cijfers, en voor Spanje zijn ze hard: de laagste scores sinds het land in 2000 meedoet aan het onderzoek. Voor Nederlandse en Vlaamse ouders die hier wonen of over de stap nadenken, is dat schrikken. Toch is het beeld genuanceerder dan de koppen suggereren, want vrijwel heel Europa zakt weg en op leesvaardigheid presteert Nederland inmiddels slechter dan Spanje. Dit zijn de cijfers zonder paniek, en de schoolkeuzes die je aan de Costa Blanca werkelijk hebt.

Wat er vanochtend precies is gepubliceerd

Spaanse vijftienjarigen scoren in PISA 2025 gemiddeld 457 punten voor wiskunde, 451 voor leesvaardigheid en 477 voor natuurwetenschappen. Alle drie zijn het de laagste cijfers die Spanje ooit noteerde: wiskunde zakte 16 punten ten opzichte van 2022, natuurwetenschappen 8 punten, en het leesresultaat ligt 10 punten onder het vorige dieptepunt uit 2006. Ongeveer een op de drie leerlingen haalt het basisniveau voor lezen en wiskunde niet.

Belangrijk voor de interpretatie: het OESO-gemiddelde daalde tegelijk mee, van 472 naar 463 voor wiskunde en van 476 naar 461 voor lezen. Spanje zit daarmee zes punten onder dat gemiddelde bij wiskunde, tien bij lezen en vijf bij natuurwetenschappen. Dat is een reële achterstand, maar geen afgrond, en ze past in een brede Europese terugval die onderzoekers grotendeels toeschrijven aan de naweeën van de pandemie en aan het uitblijven van herstel daarna.

Het gat met thuis is kleiner dan je denkt

De cijfers gingen vandaag vooral rond in Britse media, en daar is de vergelijking pijnlijk: het Verenigd Koninkrijk haalt 488 voor wiskunde en 494 voor lezen en hoort bij de tien best presterende onderwijssystemen ter wereld. Tegenover de Spaanse 457 en 451 is dat een verschil van 31 tot 43 punten. Zulke verschillen worden vaak omgerekend naar leerjaren achterstand, maar dat is een vuistregel waar de OESO zelf terughoudend mee is geworden; de punten zeggen meer dan de vertaling ervan.

Voor onze lezers is een andere vergelijking relevanter, en die valt anders uit. In Nederland scoort inmiddels 39 procent van de vijftienjarigen onder het basisniveau voor lezen, tegen ongeveer een derde drie jaar geleden. Dat is dus méér laaggeletterdheid dan in Spanje, waar het rond een op de drie ligt. Vlaanderen doet het op dat punt beter met 29,4 procent, al zakt ook daar het aandeel toppers hard: waar in 2003 nog een op de drie Vlaamse scholieren tot de wiskundetoppers hoorde, is dat nu een op de negen. Nederlandse leerlingen blijven wél sterk in wiskunde, boven het gemiddelde van de veertien vergelijkbare EU-landen. Kortom: de keuze is niet tussen een zwak Spaans en een sterk thuisonderwijs, maar tussen systemen die allemaal onder druk staan.

Drie schoolroutes aan de Costa Blanca

In de praktijk kies je hier uit drie soorten scholen. De openbare school, de colegio of instituto público, is gratis op wat boeken en activiteiten na, en je kind zit tussen de buurtkinderen. Aan de Costa Blanca wordt in de klas zowel Spaans als Valenciaans gebruikt, wat voor jonge kinderen zelden een probleem is maar voor een tiener die halverwege de middelbare school instapt een flinke hobbel kan zijn.

Daarnaast bestaat de concertado: een particuliere school die staatssubsidie krijgt en daardoor relatief betaalbaar is, vaak met een katholieke achtergrond en meestal met een bijdrage van enkele honderden euro’s per maand. En dan zijn er de internationale en privéscholen, waarvan er langs deze kust opvallend veel zitten, met een Brits curriculum, het International Baccalaureate of een tweetalig programma. Die bieden aansluiting op onderwijs in Engeland of op een universiteit elders, maar het prijskaartje loopt al snel in de duizenden euro’s per jaar en verschilt sterk per school en leerjaar.

Nederlands of Vlaams onderwijs erbij houden

Wat veel ouders niet weten: je kunt de eigen taal formeel bijhouden naast de gewone school. Dat heet NTC-onderwijs, Nederlandse Taal en Cultuur, en het bestaat ook aan de Costa Blanca, onder meer in La Nucía. Het gaat om ongeveer drie uur per week, naschools of op zaterdagochtend, en de lessen worden inhoudelijk begeleid door Stichting NOB en vallen onder toezicht van de Nederlandse Onderwijsinspectie.

Dat klinkt als een extra belasting bovenop een volle schoolweek, en dat is het ook. Maar het is precies wat het verschil maakt als je ooit terug wilt of als je kind later in Nederland of Vlaanderen wil studeren: de taal blijft op niveau in plaats van te verwateren tot keukentafel-Nederlands. Ouders die de stap overwegen, doen er goed aan meteen bij aankomst te informeren, want de groepen zijn klein en niet elke locatie draait elk jaar door.

Checklist voordat je verhuist

Een paar dingen scheelt het je om vooraf te regelen. Kijk eerst naar de leeftijd van je kind: onder een jaar of tien stapt vrijwel elk kind moeiteloos in een Spaanse klas, daarboven weegt de taalsprong zwaarder en is een tweetalige of internationale school vaak realistischer. Vraag scholen naar het aandeel Spaanstalige leerlingen, want een internationale school waar bijna niemand Spaans spreekt levert een prima diploma op maar weinig integratie.

Regel verder op tijd de inschrijving: openbare scholen werken met een aanmeldperiode in het voorjaar en met toewijzing op basis van onder meer je adres, dus het padrón van je gemeente is hier direct van belang. Vraag naar de exacte kosten inclusief boeken, bus en eetzaal, want die lopen ook op openbare scholen op. En bezoek de school fysiek voordat je tekent; ranglijsten zeggen weinig over de sfeer in een specifiek gebouw, en juist dat bepaalt of je kind het hier naar zijn zin krijgt.

Over de auteurLeonie

Leonie woont aan de Costa Blanca. Ze schrijft over het dagelijks leven aan de kust: de markten, de wandelingen en alles wat je pas ontdekt als je er echt woont.